Shkruan: Halil Krasniqi

KONSULLATA SERBE NË SHKODËR , A ËSHTË KY MOMENTI I DUHUR?

Diplomacia dhe kujtesa historike – Pse hapja e një konsullate serbe në Shkodër kërkon debat publik

Në politikën ndërkombëtare nuk ka vendime pa peshë. Veçanërisht në Ballkan, ku historia, gjeografia dhe siguria janë të ndërthurura, çdo hap diplomatik duhet të analizohet jo vetëm nga këndvështrimi i marrëdhënieve mes shteteve, por edhe në dritën e përvojës historike dhe interesit kombëtar.

Shkodra nuk është thjesht një qytet. Ajo ka qenë dhe mbetet një pikë me rëndësi të veçantë strategjike në historinë e shqiptarëve. Shkodra është djepi i kulturës, dijes dhe trashëgimisë historike shqiptare. Gjatë Luftërave Ballkanike, mbrojtja e saj u bë simbol i qëndresës shqiptare dhe një çështje me rëndësi edhe për fuqitë e mëdha të kohës. Për shumë studiues, politika serbe në periudha të ndryshme historike ka synuar zgjerimin e ndikimit të saj drejt Adriatikut, ndërsa pengimi i këtij zgjerimi ishte pjesë e ekuilibrit gjeopolitik të kohës, i ndikuar nga Austro-Hungaria dhe fuqitë perëndimore të asaj periudhe.

Në këtë kontekst, njoftimet për hapjen e një konsullate serbe në Shkodër kanë ngritur pikëpyetje dhe shqetësime te një pjesë e opinionit publik. Nuk është vetë diplomacia ajo që ngjall debat, por koha dhe rrethanat në të cilat propozohet një hap i tillë.

Edhe sot, Serbia nuk e njeh pavarësinë e Republikës së Kosovës. Presidenti i saj, Aleksandar Vučić, dhe zyrtarë të tjerë serbë kanë përsëritur vazhdimisht se Kosova konsiderohet pjesë e Serbisë, ndërsa deklaratat politike lidhur me këtë çështje vazhdojnë të ushqejnë mosbesim në rajon. Përderisa retorika zyrtare mbetet e pandryshuar dhe mosnjohja e Kosovës vazhdon të jetë politikë shtetërore e Beogradit, është e kuptueshme që qytetarët të kërkojnë debat të hapur për zgjerimin e marrëdhënieve diplomatike në forma të reja.

Sipas vlerësimeve të publikuara në media, në Serbi janë vendosur një numër i konsiderueshëm shtetasish rusë nga viti 2022 (219 mijë – 450 mijë) deri në vitin 2026 dhe janë regjistruar 1.719 kompani dhe 9.317 sipërmarrës individualë me kapital rus. Në disa deklarata publike tregohet se ky numër është shumë më i madh, përafërsisht sa numri i banorëve të Republikës së Malit të Zi, dhe se ky numër ndryshon strukturën demografike dhe ekonomike. Paralelisht, në Nish funksionon, që nga viti 2012, Qendra Humanitare Ruso-Serbe, e cila zyrtarisht është themeluar për menaxhimin e fatkeqësive natyrore dhe situatave emergjente. Megjithatë, zyrtarë të NATO-s dhe të Bashkimit Evropian kanë shprehur dyshime se ajo mund të përdoret edhe për aktivitete të inteligjencës dhe rekrutimit. Edhe pse autoritetet serbe dhe ruse i kanë mohuar këto akuza, këto zhvillime tregojnë se situata gjeopolitike në rajon kërkon vëmendje dhe analizë të kujdesshme.

Ngjarjet e viteve të fundit nuk kanë ndihmuar në ndërtimin e besimit. Sulmi në Banjskë, ku mbeti i vrarë një pjesëtar i Policisë së Kosovës, si dhe incidenti në kanalin Ibër–Lepenc, kanë treguar se siguria në rajon vazhdon të jetë e brishtë. Këto zhvillime nuk mund të anashkalohen kur diskutohen vendime që lidhen me marrëdhëniet ndërmjet dy vendeve.

Po aq e rëndësishme është edhe kujtesa historike. Lufta në Kosovë la pas mijëra viktima, mijëra të plagosur, qindra mijëra të dëbuar dhe një numër të madh grash e vajzash që i mbijetuan dhunës seksuale. Mijëra familje ende kërkojnë drejtësi dhe vazhdojnë të presin zbardhjen e fatit të më të dashurve të tyre.

Vetëm së fundmi janë raportuar zbulime të reja të mbetjeve mortore në një varr masiv në zonën e Zubin Potokut. Çdo varr masiv i zbuluar rikthen dhimbjen e familjeve dhe kujton se plagët e luftës nuk janë mbyllur ende. Për sa kohë vazhdon kërkimi për personat e zhdukur dhe nuk është vendosur drejtësi e plotë për krimet e luftës, çdo hap i ri në marrëdhëniet me Serbinë do të vazhdojë të shihet me kujdes dhe ndjeshmëri nga opinioni publik.

Kjo nuk nënkupton kundërshtim të diplomacisë. Përkundrazi, diplomacia është e domosdoshme për stabilitetin dhe paqen. Por ajo duhet të ndërtohet mbi respekt të ndërsjellë, reciprocitet, transparencë dhe besim. Kur këto elemente mungojnë, lind e drejta legjitime e qytetarëve për të kërkuar shpjegime dhe garanci.

Shqipëria duhet të ketë marrëdhënie të mira me të gjithë fqinjët e saj. Megjithatë, çdo vendim që prek interesat strategjike të shtetit duhet të kalojë përmes një debati të gjerë publik dhe institucional. Pikërisht për këtë arsye, hapja e një konsullate serbe në Shkodër nuk duhet parë si një procedurë e zakonshme administrative, por si një vendim që meriton analizë të thellë, transparencë dhe përgjegjësi politike.

Interesi kombëtar nuk është pronë e një qeverie, e një partie apo e një mandati politik. Ai është përgjegjësi ndaj historisë, ndaj sakrificës së brezave dhe ndaj së ardhmes së shqiptarëve. Për këtë arsye, politika shqiptare duhet të ruajë një qasje të përgjegjshme ndaj aleatëve dhe partnerëve ndërkombëtarë që kanë dhënë kontribut në ruajtjen e integritetit dhe forcimin e pozitës së Shqipërisë. Në këtë kuadër, kujtohet edhe roli i Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe i Presidentit Woodrow Wilson në mbështetje të ekzistencës së Shqipërisë pas Luftës së Parë Botërore, si dhe kontributi i Austro-Hungarisë në periudhën e krijimit të shtetit shqiptar. Marrëdhëniet me partnerët perëndimorë duhet të mbeten pjesë e një politike të mençur që mbron interesat afatgjata të vendit.

Prandaj, çdo vendim që lidhet me sigurinë, sovranitetin dhe interesat strategjike të shtetit duhet të jetë i argumentuar, transparent dhe në përputhje me interesin afatgjatë të kombit.

OPEN BALKAN – THE END